Facebook Miasto Żory Youtube Miasto Żory Instagram Miasto Żory Epuap BIP Żory Ikona UE
Dla niepełnosprawnych ikona Wielkość czcionki ikona Wersja kontrastowa ikona Szukaj ikona
BIP Żory Dla niepełnosprawnych ikona Wersja kontrastowa ikona Szukaj ikona
Zdjęcie przedstawia Rynek Miasta Żory

Nieodpłatna pomoc prawna

Nieodpłatna pomoc prawna, poradnictwo obywatelskie oraz nieodpłatna mediacja na terenie Żor

W Żorach funkcjonuje system nieodpłatnej pomocy prawne, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz nieodpłatnej mediacji w ramach ogólnopolskiego systemu nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej.

Kto może skorzystać?  

Nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują osobie (uprawnionej), która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych osób w ciągu ostatniego roku.

W 2024 roku w Żorach funkcjonują dwa punkty, które mieszczą się w budynku przy ul. Wodzisławskiej 1/1 (obok Urzędu Skarbowego i Policji). Punkty czynne są w dni robocze od poniedziałku do piątku wg poniższego harmonogramu:

Punkt nr 1:
W punkcie udzielane są nieodpłatne porady prawne, nieodpłatna mediacja w wyznaczone dni i godziny:
- poniedziałek, piątek: 8:00 - 12:00,
- wtorek, środa, czwartek: 16:00 - 20:00.
Punkt prowadzony jest przez wykonawców wyznaczonych przez Okręgową Radę Adwokackiej w Katowicach i Okręgową Izbę Radców Prawnych w Katowicach.

Punkt nr 2:
W punkcie udzielane są nieodpłatne porady prawne, nieodpłatnie poradnictwo obywatelskie i nieodpłatna mediacja w wyznaczone dni
i godziny:
- poniedziałek, piątek: 16:00 - 20:00,
- wtorek, środa, czwartek: 8:00 - 12:00.
Punkt prowadzony jest przez Stowarzyszenie Na Rzecz Poradnictwa Obywatelskiego "DOGMA", w ramach zadania publicznego wyłonionego w wyniku otwartego konkursu ofert Nr 1/2024 w zakresie prowadzenia w Żorach w roku 2024 punktu przeznaczonego na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

Nieodpłatna mediacja prowadzona jest przez uprawnionych mediatorów w następujących dniach i godzinach:
- poniedziałek: 16:00 - 20:00,
- środa, czwartek, piątek: 8:00 – 12:00.

Zapisy na porady

W celu uzyskania świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego lub mediacji, wymagana jest wcześniejsza rejestracja, którą należy dokonać telefonicznie pod numerem telefonu: 32 43 48 302 w godzinach pracy Urzędu Miasta Żory (poniedziałek: 7:30-17:00; wtorek-czwartek; 7:30-15:30; piątek: 7:30-14:00) lub w Urzędzie Miasta (Rynek 9, pok. 100, 201). Zapisy można również zgłaszać na adres e-mail: wps@um.zory.pl. lub samodzielnie: https://np.ms.gov.pl/%C5%9Bl%C4%85skie/m.%20%C5%BBory

Świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego odbywają się według kolejności zgłoszeń.

Osoby z niepełnosprawnościami

Osobom ze znaczną niepełnosprawnością ruchową, które nie mogą stawić się w punkcie osobiście, oraz osobom doświadczającym trudności w komunikowaniu się, może być udzielana nieodpłatna pomoc prawna, świadczone nieodpłatne poradnictwo obywatelskie oraz mediacja w formie: poza punktem (również w miejscu zamieszkania) albo za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość - telefon. Zapisy można zgłaszać telefonicznie pod numerem: 32 43 48 302 lub e-mailem: wps@um.zory.pl. W zgłoszeniu należy wskazać formę porady oraz okoliczności uzasadniające tę formę.

Chcę skorzystać z porady zdalnej

Zdalna forma porad jest zarezerwowana dla osób, które mają trudności w komunikowaniu się albo trudności w poruszaniu się, które uniemożliwiają osobiste przybycie do punktu.
Aby skorzystać ze szczególnej formy porady i otrzymać informacje o dostępnych terminach, należy złożyć ZAMÓWIENIE PORADY NA ODLEGŁOŚĆ wraz z podpisanym oświadczeniem. Można je wypełnić na gotowym formularzu albo sporządzić własnoręcznie wg wzoru.

Następnie zdjęcie lub skan należy wysłać na adres e-mail: wps@um.zory.pl albo dostarczyć do urzędu inną dostępną drogą.

Po przekazaniu zamówienia do urzędu proszę oczekiwać na wyznaczenie terminu porady.

W wyjątkowych sytuacjach ZAMÓWIENIE można również przekazać USTNIE, pod numerem telefonicznym 32 43 48 302.

Pobierz formularz

Chcę skorzystać z porady poza punktem pomocy

Porada poza punktem przeznaczona jest dla osób, które maja trudności w komunikowaniu się albo problem w poruszaniu się, który uniemożliwia osobiste przybycie do punktu.
Aby skorzystać ze szczególnej formy porady i otrzymać informacje o dostępnych terminach, należy złożyć ZAMÓWIENIE PORADY NA ODLEGŁOŚĆ wraz z podpisanym oświadczeniem. Można je wypełnić na gotowym formularzu albo sporządzić własnoręcznie wg wzoru.

Następnie zdjęcie lub skan należy wysłać na adres e-mail: wps@um.zory.pl albo dostarczyć do urzędu inną dostępną drogą.

Po przekazaniu zamówienia do urzędu proszę oczekiwać na wyznaczenie terminu porady.

W wyjątkowych sytuacjach ZAMÓWIENIE można również przekazać USTNIE, pod numerem telefonicznym 32 43 48 302.

Pobierz formularz

Zakres pomocy - nieodpłatna pomoc prawna

Nieodpłatna pomoc prawna obejmuje poinformowanie osoby uprawnionej o obowiązującym stanie prawnym, przysługujących uprawnieniach lub spoczywających obowiązkach, miedzy innymi w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowoadministracyjnym. Ponadto wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania problemu prawnego, lub sporządzenie projektu pisma w sprawach administracyjnych.

Poza tym nieodpłatna pomoc prawna obejmuje pomoc osobie uprawnionej w sporządzeniu projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową. Nieodpłatna pomoc prawna obejmuje również nieodpłatną mediację.

Nieodpłatna pomoc prawna nie obejmuje spraw związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, z wyjątkiem przygotowania do rozpoczęcia tej działalności.

Zakres pomocy - nieodpłatne poradnictwo obywatelskie

Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje również nieodpłatną mediację.

Zakres pomocy - nieodpłatna mediacja

Zasady i zakresie udzielania nieodpłatnej mediacji 

Nieodpłatna mediacja może być prowadzona przez bezstronnego mediatora pomiędzy stronami dążącymi do polubownego rozwiązania sporu. Stroną, która inicjuje przeprowadzenie nieodpłatnej mediacji, może być wyłączenie osoba (uprawniona), która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych osób w ciągu ostatniego roku.

Nieodpłatna mediacja obejmuje poinformowanie osoby uprawnionej o możliwościach skorzystania z polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji oraz o wynikających z tego korzyściach.  Ponadto przygotowanie projektu umowy o mediację lub wniosku o przeprowadzenie mediacji lub wniosku o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w sprawie karnej. Następnie przeprowadzenie mediacji pomiędzy stronami sporu oraz udzielenie pomocy w sporządzeniu do sądu wniosku o zatwierdzenie zawartej przed mediatorem ugody.

Nieodpłatna mediacja nie obejmuje spraw, które już zostały skierowane przez sąd lub inny organ do mediacji lub postępowania mediacyjnego. Ponadto gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że w relacji stron występuje przemoc.

Nieodpłatna mediacja nie może być prowadzona przez osobę (mediatora), która w sprawie którejkolwiek ze stron wcześniej świadczyła pomoc prawną lub poradnictwo obywatelskie, co mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności. W takiej sytuacji mediator może poinformować o możliwościach skorzystania z polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji oraz korzyściach z tego wynikających. Może przygotować projekt wniosku o mediację czy umowy. Odmawia jednak przeprowadzenia nieodpłatnej mediacji, informując osobę uprawnioną o możliwości skorzystania z nieodpłatnej mediacji prowadzonej przez innego mediatora w tym samym punkcie lub innych punktach.

 

Pomoc specjalistyczna

W ramach systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na terenie powiatu Żory zostały utworzone dwa dyżury specjalistyczne na potrzeby świadczenia pomocy w sprawach skomplikowanych i wymagających szczególnej wiedzy i doświadczenia w danej dziedzinie, przy jednoczesnym wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość. W Żorach są to:

Dostęp do większej ilości dyżurów specjalistycznych można uzyskać pod adresem: https://www.gov.pl/web/nieodplatna-pomoc/dyzury-specjalistyczne.

Dostęp do szerszego zakresu specjalistycznej pomocy prawnej lub porady obywatelskiej dla osób fizycznych niezależnie od miejsca zamieszkania w ramach ogólnokrajowej listy dyżurów specjalistycznych można uzyskać pod adresem: https://np.ms.gov.pl

Lista dyżurów aktualizowana jest na bieżąco.

 

 

Pomoc dla osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą.

Nieodpłatne poradnictwo prawne i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przysługuje również osobom fizycznym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą. Pomoc ta jest pomocą publiczną  de minimis  (udzielana małym i średnim przedsiębiorcom bez potrzeby zgłaszania jej do Komisji Europejskiej) i podlega regulacjom przewidzianym w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 roku o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

Przedsiębiorca ubiegający się o pomoc de minimis jest zobowiązany do złożenia poniższych dokumentów:

  1. wniosek o udzielenie pomocy /załącznik nr 1/.
  2. oświadczenie o niemożliwości poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej i niezatrudnianiu innych osób w ciągu ostatniego roku / załącznik nr 2/
  3. wszystkie zaświadczenia  o pomocy de minimis oraz pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie otrzymanej w roku, w którym ubiega się o nieodpłatną pomoc prawną oraz otrzymanej w ciągu 2 poprzedzających ją lat podatkowych. W przypadku braku zaświadczeń, przedsiębiorca składa oświadczenia o wielkości tej pomocy, otrzymanej w tym okresie, albo oświadczenie o nieotrzymaniu takiej pomocy w tym okresie / załącznik nr 3/.
  4. formularz informacji przedstawianych o ubieganie się o pomoc de minimis / załącznik nr 4/.

Powyższe dokumenty należy złożyć Prezydentowi Miasta Żory korespondencyjnie lub osobiście
w biurze podawczym Urzędu Miasta Żory. Po stwierdzeniu poprawności ich wypełnienia oraz stwierdzeniu o przysługującym wnioskodawcy prawie do skorzystania z bezpłatnej pomocy prawnej, pracownik urzędu skontaktuje się z przedsiębiorcą w celu ustalenia terminu i godziny porady. Po udzielonej poradzie prawnej Prezydent Miasta Żory wydaje z urzędu osobie uprawnionej zaświadczenie o wysokości otrzymanej pomocy publicznej de minimis.

Załącznik nr 1

Załącznik nr 2

Załącznik nr 3

Załącznik nr 4

Załącznik nr 4a

Nieodpłatna pomoc prawna dla cudzoziemców przebywających na terenie Rzeczpospolitej Polskiej

Funkcjonujący system nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej ( Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej) zapewnia uzyskanie nieodpłatnej pomocy prawnej wszystkim cudzoziemcom przebywającym na terenie Polski. Pomoc przysługuje każdej osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej.

W celu uzyskania świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, wymagana jest wcześniejsza rejestracja, którą należy dokonać telefonicznie pod numerem telefonu: 32 43 48 302 w godzinach pracy Urzędu Miasta Żory (poniedziałek: 7.30-17.00; wtorek-czwartek; 7.30-15.30; piątek: 7.30-14.00 lub bezpośrednio w punkcie albo w Urzędzie Miasta (ul. Rynek 9, pok. 201). Zapisy można również zgłaszać na adres e-mail: wps@um.zory.pl

 

Regulacje prawne w zakresie transplantacji

CZYM JEST TRANSPLANTACJA?

Wedle definicji ustalonej przez WHO pojęcie „transplantacja” oznacza „przeniesienie ludzkich komórek, tkanek lub narządów od dawcy do biorcy w celu przywrócenia funkcji organizmu”. Przez transplantację należy rozumieć metodę leczenia za pomocą wymiany tkanek lub całych organów. Przeszczepianie narządów jest sposobem leczenia pacjentów z krańcową niewydolnością narządu. Reasumując, przeszczepienie (transplantacja) to postępowanie operacyjne polegające na przeniesieniu tkanki lub narządu w miejsce brakującego narządu, ubytku lub uszkodzenia, prowadzącego do daleko posuniętej niewydolności.
Przeszczepianie narządów jako zabieg medyczny ratujący zdrowie lub życie pacjenta jest rozpowszechnioną praktyką we wszystkich krajach rozwiniętych. Przeszczepy stały się rewolucją w medycynie i wymusiły wprowadzenie regulacji prawnych w przedmiotowym zakresie. Przeszczepy muszą być bowiem zgodne zarówno z wiedzą medyczną, jak
i przepisami prawa.
Ogólnopolski Dzień Transplantacji obchodzony jest 26 stycznia, w rocznicę pierwszego udanego przeszczepu nerki w 1966 r. w Pierwszej Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w Warszawie.
Był to wtedy 621 taki zabieg na świecie.

JAKIE AKTY PRAWNE REGULUJĄ KWESTIĘ TRANSPLANTACJI

Podstawowym aktem prawnym regulującym obecnie zasady transplantacji jest Ustawa
z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek
i narządów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2134 z późn. zm.). Obowiązuje ona od 1 stycznia 2006 roku. Jest to uregulowanie kompleksowe i określa w szczególności zasady pobierania, przechowywania i przeszczepiania komórek, w tym komórek krwiotwórczych szpiku, krwi obwodowej oraz krwi pępowinowej, a także zasady postępowania w zakresie pobierania, przechowywania i przeszczepiania tkanek i narządów pochodzących od żywych dawców oraz ze zwłok.

Ustawa nie reguluje natomiast:
- pobierania, przeszczepiania komórek rozrodczych, gonad, tkanek zarodkowych i płodowych oraz narządów rozrodczych lub ich części;
- pobierania, przechowywania i dystrybucji krwi do celów jej przetaczania, oddzielenia jej składników lub przetworzenia w leki;
- pobierania i autologicznego przeszczepiania lub pobierania i autologicznego zastosowania komórek i tkanek w czasie tej samej procedury chirurgicznej, gdy pobrane komórki i tkanki nie są poddawane przetwarzaniu, testowaniu, sterylizacji lub przechowywaniu.

Problematykę krwi w polskim prawie reguluje ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 318 z późn. zm.).

Z uwagi na członkostwo Polski w Unii Europejskiej wiążą nas również postanowienia Dyrektywy 2004/23/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie ustalenia norm jakości i bezpiecznego oddawania, pobierania, testowania, przetwarzania, konserwowania, przechowywania i dystrybucji tkanek i komórek ludzkich (Dz. U. UE. L.
z 2004 r. Nr 102, str. 48 z późn. zm.).
 
KTO MOŻE BYĆ DAWCĄ?

Z uwagi na osobę dawcy istnieje podstawowy podział:
- ex mortuo - wówczas gdy transplant pozyskuje się ze zwłok,
- ex vivo - gdy dawcą przeszczepu jest żywy człowiek.

W praktyce znakomitą większość przeszczepów wykonuje się od zmarłych.

POBIERANIE KOMÓREK, TKANEK LUB NARZĄDÓW ZE ZWŁOK LUDZKICH

Komórki, tkanki i narządy mogą być pobierane ze zwłok ludzkich po stwierdzeniu zgonu
w celach diagnostycznych, leczniczych, naukowych i dydaktycznych. Komórki, tkanki lub narządy ze zwłok ludzkich mogą być pobierane również w czasie sekcji zwłok.

W myśl aktualnych przepisów, dla celów związanych z transplantologią stwierdzenie zgonu następuje w wyniku ustalenia, że doszło do trwałego nieodwracalnego ustania czynności mózgu (śmierci mózgu) lub do nieodwracalnego zatrzymania krążenia poprzedzającego pobranie narządów.

Trwałe nieodwracalne ustanie czynności mózgu (śmierć mózgu) lub nieodwracalne zatrzymanie krążenia poprzedzające pobranie narządów, stwierdza jednomyślnie dwóch lekarzy specjalistów posiadających II stopień specjalizacji lub tytuł specjalisty.

Trwałe nieodwracalne ustanie czynności mózgu (śmierć mózgu) stwierdzają:
- specjalista w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii lub neonatologii,
- specjalista w dziedzinie neurologii, neurologii dziecięcej lub neurochirurgii.

Nieodwracalne zatrzymanie krążenia poprzedzające pobranie narządów stwierdzają:
- specjalista w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii lub neonatologii,
- specjalista dziedzinie medycyny ratunkowej, chorób wewnętrznych, kardiologii, kardiologii dziecięcej lub pediatrii.

Procedura stwierdzenia zgonu w wyniku śmierci mózgu lub nieodwracalnego zatrzymania krążenia jest określona bardzo szczegółowo w przepisach prawa. Powodem takiego stanu rzeczy jest maksymalna dbałość o to, aby nie dochodziło w tym względzie do pomyłek czy nadużyć. Warto wspomnieć, iż lekarze specjaliści stwierdzający śmierć mózgu lub nieodwracalne zatrzymanie krążenia nie mogą następnie prowadzić czynności bezpośrednio związanych z procedurą przeszczepiania.
Zawsze trzeba mieć na względzie, iż wartość życia każdego człowieka jest jednakowa i nie ma możliwości, aby poświęcić życie jednego człowieka (potencjalnego dawcy) na rzecz innego (potencjalnego biorcy) – niezależnie od tego, który z nich ma większe szanse przeżycia ze względu na stan zdrowia.
Artykuł 11 ustawy transplantacyjnej stanowi, iż lekarz pobierający ze zwłok ludzkich komórki, tkanki lub narządy jest obowiązany zapewnić nadanie zwłokom należytego wyglądu. Przez określenie „należyty wygląd” należy rozumieć przywrócenie wyglądu zbliżonego do tego, który miał zmarły przed śmiercią. Bez wątpienia lekarz powinien wykazać się empatią, taktem oraz zrozumieniem sytuacji członków rodziny i osób bliskich, którym ciało zmarłego zostanie wydane.

POBIERANIE KOMÓREK, TKANEK LUB NARZĄDÓW OD ŻYWYCH DAWCÓW

Komórki, tkanki lub narządy w celu przeszczepienia lub w celu zastosowania u innej osoby mogą być pobierane od żywego dawcy, przy zachowaniu następujących warunków:
- pobranie następuje na rzecz krewnego w linii prostej, rodzeństwa, osoby przysposobionej lub małżonka oraz – za zgodą sądu - na rzecz innej osoby, jeżeli uzasadniają to szczególne względy osobiste;
- zasadność i celowość pobrania i przeszczepienia komórek, tkanek lub narządów lub zastosowania u ludzi komórek lub tkanek od określonego dawcy ustalają lekarze pobierający i przeszczepiający lub stosujący je u znanego biorcy na podstawie aktualnego stanu wiedzy medycznej;
- pobranie zostało poprzedzone niezbędnymi badaniami lekarskimi ustalającymi, czy ryzyko zabiegu nie wykracza poza przewidywane granice dopuszczalne dla tego rodzaju zabiegów
i nie upośledzi w istotny sposób stanu zdrowia dawcy;
- kobieta ciężarna może być kandydatem na dawcę jedynie komórek i tkanek; ryzyko określa się w tym przypadku również dla mającego się urodzić dziecka przy udziale lekarza ginekologa-położnika i neonatologa.

Pobranie komórek, tkanek lub narządu od żywego dawcy na rzecz osoby niebędącej krewnym w linii prostej, rodzeństwem, osobą przysposobioną lub małżonkiem, wymaga zgody sądu rejonowego. Zasada ta nie dotyczy pobrania szpiku i innych regenerujących się komórek lub tkanek.

W stosunku do standardowych procedur medycznych zaostrzone zostały także zasady dotyczące informowania pacjenta i wyrażenia zgody na zabieg:
- kandydat na dawcę zostaje przed wyrażeniem zgody szczegółowo, pisemnie poinformowany o rodzaju zabiegu, ryzyku związanym z tym zabiegiem i o dających się przewidzieć następstwach dla jego stanu zdrowia w przyszłości przez lekarza wykonującego zabieg oraz przez innego lekarza niebiorącego bezpośredniego udziału w zabiegu;
 - kandydat na dawcę ma pełną zdolność do czynności prawnych i wyraził dobrowolnie przed lekarzem pisemną zgodę na pobranie komórek, tkanek lub narządów w celu ich przeszczepienia lub komórek lub tkanek w celu ich zastosowania u znanego biorcy;
- kandydat na dawcę został przed wyrażeniem zgody uprzedzony o skutkach dla biorcy wynikających z wycofania zgody na pobranie komórek, tkanek lub narządów, związanych
z ostatnią fazą przygotowania biorcy do dokonania ich przeszczepienia lub zastosowania
u ludzi;
- kandydat na biorcę został poinformowany o ryzyku związanym z zabiegiem pobrania komórek, tkanek lub narządu oraz o możliwych następstwach pobrania dla stanu zdrowia dawcy, a także wyraził zgodę na przyjęcie komórek, tkanek lub narządu od tego dawcy.

Powyższe zasady zostały złagodzone w odniesieniu do pobrania szpiku lub innych regenerujących się komórek lub tkanek. Pobranie może nastąpić na rzecz jakiejkolwiek osoby (nie ma wymogu pokrewieństwa).

PRZESZCZEP OD MAŁOLETNIEGO ŻYWEGO DAWCY

Wyjątkowo, w przypadku gdy zachodzi bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia,
a niebezpieczeństwa takiego nie można uniknąć w inny sposób niż przez dokonanie przeszczepu szpiku lub komórek krwiotwórczych krwi obwodowej, dawcą na rzecz rodzeństwa może być również małoletni, jeżeli nie spowoduje to dającego się przewidzieć upośledzenia sprawności organizmu dawcy.

Podkreślenia wymaga, iż biorcą przeszczepu od dawcy małoletniego może być wyłącznie jego rodzeństwo (brat lub siostra). Od tej regulacji nie ma odstępstw – przykładowo małoletni rodzic nie może być dawcą dla swojego dziecka.

W przypadku, gdy dawcą szpiku jest małoletni powyżej lat trzynastu, wymagana jest także jego zgoda.

PRZESZCZEPIANIE KOMÓREK, TKANEK LUB NARZĄDÓW LUB STOSOWANIE U LUDZI KOMÓREK LUB TKANEK POCHODZĄCYCH OD ZWIERZĄT

W celach leczniczych dopuszcza się przeszczepianie komórek, tkanek lub narządów lub stosowanie u ludzi komórek lub tkanek pochodzących od zwierząt. Procedura wymaga uzyskania pozytywnej opinii Krajowej Rady Transplantacyjnej oraz zgody komisji bioetycznej. W przypadku przeszczepów odzwierzęcych stosuje się przepisy dotyczące eksperymentów medycznych. Przepisy regulujące eksperyment medyczny znajdują się w Ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1731 z późn. zm.).

W JAKI SPOSÓB ZGODZIĆ SIĘ NA POBRANIE PRZESZCZEPU, A W JAKI WYRAZIĆ SPRZECIW?

W prawie polskim pobranie przeszczepu ze zwłok doznaje ograniczeń pod względem celu, sposobu oraz poszanowania woli zmarłego wyrażonej za życia. Poprzez wole zmarłego należy rozumieć sprzeciw wyrażony za życia. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy transplantacyjnej: „Pobrania komórek, tkanek lub narządów ze zwłok ludzkich w celu ich przeszczepienia lub pobrania komórek lub tkanek w celu ich zastosowania u ludzi można dokonać, jeżeli osoba zmarła nie wyraziła za życia sprzeciwu”.
W przypadku małoletniego lub innej osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, sprzeciw może wyrazić za ich życia przedstawiciel ustawowy. Ważne jest podkreślenie, iż przepis przewiduje możliwość decydowania przez przedstawiciela ustawowego (zazwyczaj rodzica) tylko dopóki dziecko żyje. Brak jest podstaw do wyrażania sprzeciwu po śmierci dziecka. Prawo wyrażenia sprzeciwu przysługuje również małoletniemu powyżej lat 16. Jeśli jest kilku uprawnionych do sprzeciwu wobec postępowania ze zwłokami jednej osoby (np. przedstawiciel ustawowy i małoletni, który ukończył 16 lat), to wystarczy jeden sprzeciw dla jego skuteczności.  
W jakiej formie można wyrazić sprzeciw? Sprzeciw wyraża się w formie:
1) wpisu w centralnym rejestrze sprzeciwów na pobranie komórek, tkanek i narządów
ze zwłok ludzkich;
2) oświadczenia pisemnego zaopatrzonego we własnoręczny podpis;
3) oświadczenia ustnego złożonego w obecności co najmniej dwóch świadków, pisemnie przez nich potwierdzonego.

Sprzeciw do Centralnego Rejestru Sprzeciwów należy zgłosić osobiście lub listownie na formularzu, który można otrzymać w zakładach opieki zdrowotnej lub na stronie internetowej www.poltransplant.org.pl. Sprzeciw może być w każdej chwili odwołany.

Obowiązkiem lekarza jest sprawdzenie, czy zmarły skorzystał z prawa do sprzeciwu. Wyżej wymienione sposoby sprzeciwu tworzą katalog zamknięty – oznacza to, że inne formy sprzeciwu nie są skuteczne. Przykładowo oznaczenie sprzeciwu w aplikacji dot. zdrowia
w telefonie komórkowym nie jest skuteczną formą wyrażenia sprzeciwu i nie jest wiążące dla lekarza.

W świetle obowiązujących w Polsce przepisów do pobrania przeszczepu nie ma znaczenia stanowisko osób bliskich zmarłemu. Przepisy nie nakładają na lekarzy nawet obowiązku informowania rodziny. Jednakże w praktyce lekarze rozmawiają z bliskimi w celu ustalenia, czy zmarły nie złożył oświadczenia o swoim sprzeciwie w obecności co najmniej dwóch świadków. Pytanie nie powinno natomiast dotyczyć poglądu rodziny lub przypuszczeń bliskich co do woli zmarłego. W praktyce jednak często lekarze uwzględniają wolę rodziny zmarłego.

Jeżeli chcemy być potencjalnym dawcą przeszczepu teoretycznie wystarczające jest nie złożenie sprzeciwu. Można jednak podjąć dodatkowe kroki, aby nasza wola była dla otoczenia znana. Przede wszystkim należy porozmawiać ze swoimi bliskimi i przekazać
im swoje stanowisko w sprawie. Można też nosić przy sobie oświadczenie o chęci bycia dawcą.

BIORCY

Potencjalnego biorcę zakwalifikowanego do przeszczepienia szpiku, komórek lub narządów zgłasza się na krajową listę osób oczekujących na przeszczepienie. Wyboru potencjalnego biorcy dokonuje się na podstawie kryteriów medycznych określonych w przepisach,
w szczególności wg pilności przeszczepu. Wpis na listę oczekujących na przeszczepienie, prowadzonej przez Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji „Poltransplant” jest warunkiem skorzystania z transplantacji.

CO PRZESZCZEPIA SIĘ NAJCZĘŚCIEJ?
Pełne statystyki dotyczące liczby przeszczepów prowadzi „Poltransplant”. Najczęściej przeszczepiane narządy od zmarłych dawców to: nerki, wątroba, serce, płuco, trzustka. Narządy podlegające transplantacji od żywych dawców to nerka lub części wątroby. Przeszczepia się również tkanki oka (rogówka), komórki krwiotwórcze.  

CZY DANE DAWCÓWI BIORCÓW SĄ JAWNE?

Dane osobowe dotyczące potencjalnego dawcy, dawcy, potencjalnego biorcy i biorcy
są objęte tajemnicą i podlegają ochronie przewidzianej w przepisach o tajemnicy zawodowej i służbowej oraz w przepisach dotyczących dokumentacji medycznej prowadzonej przez podmioty lecznicze.

Ujawnienia się natomiast dane osobowe o dawcy i o biorcy odpowiednio tym osobom, jeżeli narząd ma być pobrany od żywego dawcy.

ODPŁATNOŚĆ

Ustawa transplantacyjna stanowi, że za pobrane od dawcy komórki, tkanki lub narządy
nie można żądać ani przyjmować zapłaty, innej korzyści majątkowej lub korzyści osobistej. Przyjmuje się, iż istnieje natomiast możliwość zwrotu utraconych dochodów czy kosztów związanych z pobraniem.

 

O autorze:
Aleksandra Puchowicz – Pilorz – radca prawny, doradca obywatelski. Ze Stowarzyszeniem na Rzecz Poradnictwa Obywatelskiego Dogma związana od 2019 roku. Specjalizuje się
w sprawach z zakresu prawa cywilnego oraz prawa medycznego.

Podczas opracowywania niniejszego poradnika korzystano z następujących źródeł:
- Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2134 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1731 z późn. zm.).
- Dyrektywa 2004/23/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r.
w sprawie ustalenia norm jakości i bezpiecznego oddawania, pobierania, testowania, przetwarzania, konserwowania, przechowywania i dystrybucji tkanek i komórek ludzkich (Dz. U. UE. L. z 2004 r. Nr 102, str. 48 z późn. zm.).
- J. Haberko [w:] I. Uhrynowska-Tyszkiewicz, J. Haberko, Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Komentarz, Warszawa 2014
- www.poltransplant.org.pl
- L. Bosek, A. Wnukiewicz-Kozłowska, System Prawa Medycznego, Szczególne Świadczenia Zdrowotne, Tom 2, Warszawa 2018
- E. Guzik-Makaruk, Transplantacja Organów, Tkanek i Komórek w Ujęciu Prawnym
i Kryminologicznym, Białystok 2008
- K. Mularski, Problematyka przeszczepu od małoletniego żywego dawcy, PiP 2013, nr 7

Materiały dotyczące nieodpłatnej pomocy prawnej

Filmy instruktażowe dotyczące nieodpłatnej pomocy prawnej

Nieodpłatna pomoc prawna, nieodpłatne poradnictwo obywatelskie i nieodpłatna mediacja


On 'Play' external media is loaded and YouTube sends you some cookies!

Nieodpłatna pomoc prawna i poradnictwo obywatelskie w zasięgu ręki!


On 'Play' external media is loaded and YouTube sends you some cookies!

Punkt nieodpłatnej pomocy dla osób pokrzywdzonych przestępstwem

Stowarzyszenie Sursum Corda (łac. „w górę serca”) z Nowego Sącza realizuje ogólnopolską kampanię społeczną, promującą dostęp do sieci ośrodków nieodpłatnej pomocy pokrzywdzonym przestępstwem. To element zadania publicznego pn. „Poradnictwo – skutecznie i profesjonalnie”, w ramach Rządowego Programu Wspierania Rozwoju Organizacji Poradniczych na lata 2022-2033.

W Żorach Punkt Lokalny Pomocy Pokrzywdzonym Przestępstwem (Okręgowy Ośrodek w Rybniku) działa w Żorskim Centrum Organizacji Pozarządowych, os. Sikorskiego 52, 44-244. Punkt jest czynny w środy w godzinach 12:00 – 17:00 oraz czwartki w godzinach 13:00 – 18:00. Numer telefonu do kontaktu: 690 224 199.

W ramach pomocy pokrzywdzonym przestępstwem - oprócz darmowej pomocy specjalistycznej i materialnej - działa też całodobowa linia pomocy pokrzywdzonym przestępstwem – pod nr tel. +48 222 309 900 (w języku polskim, angielskim, ukraińskim i rosyjskim), mail: info@numersos.pl.

Wykaz placówek w całym kraju: www.funduszsprawiedliwosci.gov.pl/pl/znajdz-osrodek-pomocy
Szczegółowy zakres świadczeń: www.funduszsprawiedliwosci.gov.pl/pl/potrzebujesz-pomocy